Niet de kwartaalcijfers, maar wie aan het stuur zit, bepaalt de toekomst
Opinie van Geert Janssens
Donald Trump haalde onlangs uit naar de kwartaalrapportering bij beursgenoteerde bedrijven. Door die rapportering niet langer te verplichten, zouden Amerikaanse bedrijven meer zuurstof krijgen om te concurreren met China. Het idee klinkt aantrekkelijk: minder korte-termijndruk, meer ruimte om op lange termijn te denken en te investeren. Toch raakt men hiermee niet aan de kern van het probleem.
Het echte probleem
Kwartaalrapportering is niet de oorzaak van kortetermijndenken, maar slechts de snelheidsmeter die zichtbaar maakt hoe hard er gereden wordt. De echte oorzaak ligt dieper, namelijk bij wie achter het stuur zit en het gaspedaal indrukt. Zolang het stuur in handen is van kapitaal dat enkel en alleen door winst wordt gedreven, blijft de druk bestaan om het rendement op te voeren, met of zonder kwartaalmeting.
Het draait om deugdelijk bestuur
Niet hoe vaak er wordt gemeten maar wie aan het stuur zit, is van belang. Kijk naar bedrijven als Bosch in Duitsland of Novo Nordisk in Denemarken waar het economisch recht (dividenden en meerwaarde) en het stemrecht (bewaken missie) werden gescheiden. Zo’n eigendomsstructuur zorgt ervoor dat de bestuurders niet verblind geraken door korte termijn gewin. Bij Bosch bewaakt een stichting de missie en zit het stemrecht dus niet bij de beurs. De aandeelhouders genieten hun economische rechten maar niet ten koste van een focus op de lange termijn.
Niet hoe vaak er wordt gemeten maar wie aan het stuur zit, is van belang.
Novo Nordisk functioneert volgens een gelijkaardig model. Het resultaat? Beide bedrijven investeren al decennia fors in R&D, behouden hun personeel in crisisperiodes en blijven wereldwijd competitief. Bij Carl Zeiss doen ze dat zo al sinds 1890. De kracht van deze constellatie komt niet voort uit het verwijderen van de snelheidsmeter, maar uit de manier waarop de auto wordt bestuurd en het feit dat de governance-architectuur de bestuurder gefocust houdt op de lange termijn. Een gelijkaardige opdeling van stem- en economisch recht vinden we bij Patagonia, Velux en Triodos Bank.
Het zijn bedrijven die zich spiegelen aan ‘steward ownership’ waarbij de stewards, vaak via een stichting, de missie bewaken. Ook coöperaties, vzw’s of stichtingen voor medewerkersparticipatie tonen aan dat wie zeggenschap niet uitsluitend koppelt aan kapitaal, veel meer ruimte krijgt om strategisch en maatschappelijk te denken.
China als spiegel?
Trump vergelijkt met China. Inderdaad: Chinese staatsbedrijven hebben geen kwartaaldruk, maar dat komt omdat de staat daar stevig aan het stuur zit. Het Westen heeft andere oplossingen ontwikkeld om lange termijnstabiliteit te garanderen, zonder centraal dirigisme: via stichtingen, coöperatieve modellen en gedeeld eigenaarschap. Daartoe hoort ook de bescherming van minderheidsaandeelhouders en codes voor deugdelijk bestuur.
De discussie over kwartaalrapportering is dus eerder een afleidingsmanoeuvre. Het wegnemen van de snelheidsmeter verandert weinig aan wie het stuur in handen heeft en hoe er wordt gestuurd. Wie écht wil dat westerse bedrijven beter concurreren, moet oproepen tot deugdelijk bestuur en daartoe wettelijke beschermingsmechanismen inbouwen.
De toekomst van onze economie hangt minder af van rapporteringfrequentie en meer van eigendoms- en governance-structuren die bepalen of ondernemingen in staat zijn om verder te kijken dan de waan van de dag. Het echte debat gaat over wie er in de bestuurskamer zit en hoe er gereden wordt.