Voor ieder wat waars

Rob Wijnberg, medeoprichter en hoofdredacteur van het Nederlandse onafhankelijk onderzoeksplatform De Correspondent, verzorgt de keynote tijdens de awarduitreiking op dinsdag 27 januari in het Wintercircus in Gent. Je kan hier nog inschrijven voor de awarduitreiking op 27 januari! 

Zijn boek Voor ieder wat waars (2023) onderzoekt de vraag wat waarheid is en of er nog ruimte is voor een gedeelde in plaats van verdelende waarheid.

Fundamentele vraag

Wijnberg toont dat de waarheidsvraag een van de oudste en meest fundamentele vragen uit de menselijke geschiedenis is. Meer dan tweeduizend jaar geleden boog Plato zich al over de tegenstelling tussen schijn en zijn. De aardse werkelijkheid was volgens hem slechts een afspiegeling van een pure transcendente werkelijkheid.

Die premoderne opvatting heeft doorheen de (westerse) geschiedenis plaatsgemaakt voor een postmoderne, individualistische opvatting van waarheid. Waarheid is een constructie of zelfs iets wat gekocht kan worden volgens de eigen behoeften. De ‘plek van de waarheid’ verschoof zo van buiten (religie, het transcendente) naar binnen (ik). Waarheid werd doorheen de geschiedenis steeds meer geprivatiseerd.

Waarheid en technologie

Wat delen we nog als ieder zijn waarheid erop nahoudt? En wat betekent echtheid in een wereld waarin zowat alles kan nagemaakt of nagebootst worden met behulp van AI of algoritmes? Wat waar is, is steeds moeilijker te achterhalen in een wereld van deepfakes, desinformatie en alternative facts.

Waarheid is niet alleen kennis, maar ook de verhalen die we delen met elkaar

De relatie tussen waarheid en (digitale) technologie is daarin dubbel. Hoewel het internet en sociale media mensen initieel meer toegang gaven tot kennis en deelname aan maatschappelijke debatten, zien we vandaag een duistere tegenbeweging. Digitale technologie wordt steeds vaker ingezet om macht te verkrijgen of uit te oefenen. Zoals bots die valse beelden en nieuwsberichten kunnen aanmaken en verspreiden op sociale media om verkiezingen te beïnvloeden. Dat de eigenaars van de grootste digitale (media)platformen vandaag steeds meer aanleunen bij autoritaire en populistische leiders voor wie waarheid ondergeschikt is aan macht, is niet hoopgevend.

Lees het volledige artikel in het decembernummer van Ondernemen.