"1000 Elons voor Europa?" Nee bedankt.

In een veel gedeelde en becommentarieerde LinkedIn-post breekt columnist en econoom Peter De Keyzer een lans voor meer ondernemerschap en minder regeldwang in Europa. Daar heeft hij gelijk in. Onder de noemer “Wanted: 1000 Elons for Europe” schuift hij Elon Musk als rolmodel naar voor. Daar hij heeft minder gelijk in.

De Keyser staat niet alleen in zijn bewondering voor Musk. Heel wat Europese ondernemers en techfanaten zien in de oprichter van onder meer Tesla en SpaceX een lichtend voorbeeld van lef, innovatie en antiregulitis. Deels terecht. Musk heeft een indrukwekkend palmares als ondernemer die bakens verzette in onder meer de automobielindustrie, de ruimtevaart en online betaalverkeer. En toch zullen duizend ‘Elons’ Europa niet redden. Integendeel, Musk zou Europa begraven.

Antidemocraat

Musk is vandaag een rabiate tegenstander van Europa en de waarden waar het economisch-politieke Europese project op gebouwd is: democratie, vrijheid, de rechtsstaat, gelijkheid, mensenrechten. De Europese eenmaking, vooral economisch, leidde tot ongekende welvaart en zeventig jaar zonder oorlog op dit continent. Musk verafschuwt internationale samenwerkingsprojecten zoals de EU.

Hij steunt actief antidemocratische en extremistische partijen zoals het AFD die het Europese project en vaak ook Atlantische allianties het liefst van al helemaal opblazen. In eigen land komt zijn opgedoekte Doge-instituut recht uit de koker van aanhangers van een techno-autoritair regime. Ondernemers als hij en Peter Thiel (Palantir) dromen ondubbelzinnig van een samenleving geleid door een ceo-monarch die zich van democratische principes niets moet aantrekken. Autoritair leiderschap is in trek, niet in het minst in Silicon Valley (zie onze inspiratienota van april 2025). Dat de VS met de steun van tech-right niet ver van zo’n regime staat is geen toeval.

Europa’s achterstand aankaarten door een ondernemer met een bedenkelijk moreel kompas en gedrag als voorbeeld te nemen, is niet onschuldig.

Rolmodellen

Heeft Europa meer ondernemerschap en minder regulitis nodig? Absoluut. Maar wees dan ook zorgvuldiger in de keuze van rolmodellen. Europa’s achterstand aankaarten door een ondernemer met een bedenkelijk moreel kompas en gedrag als voorbeeld te nemen, is niet onschuldig. Het normaliseert de idee dat zolang je succesvol bent, ethiek of democratische waarden er niet toe doen. Zolang je raketten bouwt, mag je onzin uitkramen en democratische instellingen bestrijden.

"Henry Ford was ook een rabiate antisemiet", schrijft De Keyser. Dat klopt, maar dat maakt het daarom nog niet moreel juist, laat staan onschuldig. Weet dat Hitler sterk onder de indruk was van Fords methoden voor massaproductie en hierop voortbouwde in zijn boek Mein Kampf. Ford ontving in 1938 als eerste het ‘Grosskreuz des Deutschen Adlerordens’ voor zijn inspanningen om auto's voor iedereen betaalbaar te maken. Dat is de hoogste nazi-onderscheiding voor buitenlanders… Moeten we dan vertrouwen hebben in Ford als historisch precedent?

Verdere vergelijkingen met de jaren '30 zijn niet nodig om mijn punt te maken. Musk is geen nazi (al doet hij soms niet veel moeite om het tegendeel te bewijzen). Maar er zijn genoeg andere voorbeelden om de nood aan meer ondernemerschap en innovatie aan te kaarten. Steve Jobs, Paul Janssen of Bill Gates hadden of hebben ook hun kleine kanten. Maar zover ik weet, vielen ze de democratie niet aan of verspreidden ze geen gevaarlijke onzin. Creatieve eigenzinnigheid en daadkracht zijn iets anders dan autoritaire machtshonger. Gelukkig beseffen ook veel Europese ondernemers en burgers dat. Verschillende onder hen namen al dan niet met sticker afstand van Musk. De verkoop van Tesla slabakt al maanden in Europa.

Meer ondernemerschap: ja. Minder regulitis: graag. Meer Musk: nee bedankt.