bandwerk in aardappelverwerkingsbedrijf

100 jaar minder werken

Een vierdaagse werkweek met behoud van loon. Sommige bedrijven zijn er al mee aan de slag, maar niet iedereen is even enthousiast. Sommige critici beschouwen het zelfs als ‘economische zelfmoord’. Toch is het idee minder radicaal dan het lijkt.

9 januari 2026

De strijd om kortere werktijd woedt al meer dan honderd jaar – en met succes. Nieuw is wel dat werkgevers nu zelf het initiatief nemen. We blikken terug op een kwestie die al 100 jaar blijkt te draaien rond de bestemming van productiviteitswinsten.

100:80:100

Andrew Barnes, een Nieuw-Zeelandse ondernemer, las in 2017 een aantal studies die aantonen dat werknemers gemiddeld niet meer dan drie uur per dag echt productief bezig zijn. Zijn bedrijf, actief in juridische dienstverlening, kampte met groeipijnen na enkele overnames. Op zoek naar meer efficiëntie besloot hij de productiviteit te meten op basis van output in plaats van gewerkte tijd. Hij reorganiseerde de werkprocessen zodat zijn medewerkers dezelfde resultaten in vier dagen konden behalen. De vrijgekomen tijd schonk hij als incentive aan zijn werknemers. Hij noemde dit het ‘100:80:100’-model: werknemers behouden 100% van hun salaris, werken 80% van de tijd, maar blijven wel 100% productief.

De resultaten waren verbluffend: het werknemersengagement steeg met meer dan 30%, de werk-privébalans verbeterde sterk, het ziekteverzuim halveerde en de winst steeg met 12,5%. Barnes richtte vervolgens 4 Day Week Global op, een non-profitorganisatie die bedrijven wereldwijd begeleidt bij de invoering van de vierdagenweek. Intussen lopen er pilootprojecten in 25 landen, verspreid over uiteenlopende sectoren. Ook die zijn veelbelovend: 95% van de werknemers en 90% van de deelnemende bedrijven wil na afloop de vierdagenweek behouden. Werknemers blijken gezonder, gelukkiger en meer betrokken. En dit met een omzetgroei van meer dan 33 procent en een daling van het ziekteverzuim met 60 procent.

Tijd als hoogste goed

Ook in België wint het idee terrein. Tijdens het kies­congres van de Franstalige socialisten in 2024 schoof PS-voorzitter Paul Magnette de droom van een 32-uren werkweek zonder loonverlies prominent naar voren. Hij gaf aan dat een brede invoering niet in één keer zal lukken, maar maakte zich sterk dat er de komende jaren grote stappen in die richting zullen worden gezet. De reacties van N-VA, Open VLD en CD&V waren echter vernietigend. Volgens hen moeten we net meer en langer werken om de welvaartsstaat betaalbaar te houden. Open VLD-politicus Egbert Lachaert noemde het voorstel ‘onbetaalbare waanzin’. Een inhoudelijk debat heeft nooit echt plaatsgevonden, maar de critici benoemden wel de achilleshiel van het idee: hoe financieel haalbaar is het voor bedrijven om werknemers evenveel te belonen voor vier dagen werk als voor vijf dagen?

Is het ‘100:80:100’-model wel voor alle bedrijven haalbaar? Zullen ze niet genoodzaakt zijn de werkdruk te verhogen om al het werk gedaan te krijgen? Volgens Barnes kan dit vermeden worden door werkprocessen te rationaliseren, technologische innovatie, training, en voortdurende monitoring. Maar deze inspanningen kosten ook tijd, geld en managementcapaciteit. Bovendien dreigen er in heel wat bedrijven capaciteits­problemen te ontstaan. Iets wat kan verholpen worden met nieuwe aanwervingen, maar ook dat weegt natuurlijk op de betaalbaarheid van het idee.

Hoe financieel haalbaar is het om werknemers evenveel te belonen voor vier dagen werk als voor vijf dagen?

In Ondernemen (september 2024) getuigden een aantal Belgische bedrijfsleiders over de invoering van de vierdaagse werkweek in hun onderneming. Daaruit bleek inderdaad dat de kwestie draait rond productiviteitswinst én de bestemming daarvan. Machiel den Dekker, CEO van AFAS Software, stelt onomwonden dat het bedrijf sinds de oprichting in 1996 een productiviteitsgroei van 650 procent heeft gekend en dat ze besloten hebben om “een stuk van deze groei te gebruiken om tijd terug te geven aan hun medewerkers.” Ook Griet Deca en Kim Hilgert, mede-oprichters van Tryangle, geven aan dat ze, door slimmer te werken en technologie, tijd creëren die niet naar omzet en winst gaat, maar naar meer vrije tijd voor hun medewerkers. Zowel AFAS als Tryangle willen hiermee het welzijn van hun medewerkers verbeteren. Door kritisch na te denken over welke taken nu echt nodig zijn, kan je volgens Machiel den Dekker bullshit-taken vervangen door zinvolle taken en meer vrije tijd geven aan je medewerkers. En dit kan volgens hem veel bore-outs en burn-outs voorkomen. “Het meest kostbare goed dat je jouw medewerkers kan geven, is tijd”, zo vat hij de intentie samen.

Lees het volledige artikel in het decembernummer van Ondernemen