Waarom we dringend moeten leren combinatiedenken

Hoewel de term ‘combinatiedenken’ uit de koker van Patrick Loobuyck zelf komt, vond hij de mosterd bij de negentiende-eeuwse filosoof en politicus John Stuart Mill. In zijn essay ‘On Liberty’ schuilt een cruciale gedachte voor de beslissingnemers van vandaag. “Vrijheid van meningsuiting biedt ons de mogelijkheid om met gedachtes, overwegingen en perspectieven in contact te komen die wij vanuit onszelf niet zouden hebben. We bekijken de vrijheid van meningsuiting vandaag vooral als een individueel mensenrecht”, legt Loobuyck uit. “Als jij mij censureert, worden mijn rechten geschonden. Mill draaide dat op een interessante manier om: als je mij censureert, zijn de potentiële toehoorders de klos. Hen wordt de kans ontnomen om iets van mij te leren.”

Het fundament van combinatiedenken is intellectuele openheid en bescheidenheid. Het vertrekt vanuit de premisse dat je over veel dingen iets weet, maar nooit alles. “Als we ervan uitgaan dat andersdenkenden geen vijanden zijn, maar bondgenoten in de zoektocht naar betere kennis en evenwichtigere oordelen, dan doe je aan combinatiedenken. Je neemt het perspectief van de ander op in je eigen redenering.”

Combinatiedenken is niet niets zeggen, maar is meerdere dingen tegelijk zeggen.

Geen slap compromis

De grootste valkuil is dat mensen combinatiedenken vaak verwaren met het zoeken naar een flauw compromis, een grijze middenweg of simpelweg ‘niets zeggen’. Loobuyck countert die visie. “Combinatiedenken is niet niets zeggen, maar is meerdere dingen tegelijk zeggen. Dat is iets helemaal anders.”

Hij illustreert het met het Israël-Palestina-conflict. “Combinatiedenken is zeggen dat je het lot van de Palestijnen ernstig neemt en je tegen kolonisatie en segregatie keert, en anderzijds dat je tegelijkertijd scherpe kritiek uit op de terreuraanslagen van Hamas, de dreiging van het antisemitisme ziet en erkent dat Israël met een reëel veiligheidsprobleem kampt. Dan heb ik vier dingen tegelijk gezegd. Dat is geen holle middenweg, maar proberen de werkelijkheid in haar complexiteit te vatten. Combinatiedenken helpt ook om langer met elkaar in gesprek te blijven, omdat je verschillende perspectieven mee in overweging neemt.”

Lees hieronder het volledige artikel in het septembernummer van Ondernemen.

Patrick Loobuyck te gast bij Etion op 18/11

Op 18 november (19 uur, De Pinte) is Patrick Loobuyck te gast in de reeks Denkers voor Doeners. Hij laat zien hoe John Stuart Mill ons kan helpen overeind te blijven in gepolariseerde debatten. Meer info & inschrijven.