Het Gaza-dilemma: is zwijgen nog een optie?

Hoe neutraal moet en kan een onderneming zijn in confrontatie met geopolitieke conflicten en geweld? Het is een vraag die vandaag vooral in de oorlog in Gaza steeds prangender wordt. Ook voor een ondernemersorganisatie als Etion.

Precedenten

En zijn zeker precedenten. In 2018 sprak voormalig Siemens-topman Joe Kaeser zich uit tegen de extreemrechtse rellen in het Oost-Duitse Chemnitz. “In Duitsland exporteren we niet alleen producten, maar ook waarden”, stelde hij. Weinig bedrijfsleiders durfden zijn voorbeeld toen te volgen. Dat was anders in 2024 toen liefst dertig grote Duitse bedrijven - waaronder Bayer, Mercedes en Siemens - in aanloop van de Europese verkiezingen stelling namen tegen de opkomst van het extreemrechtse AFD. Ook toen werd naar bedrijfswaarden verwezen als motivatie om zich uit te spreken. “Onze alliantie staat voor respect, tolerantie, openheid en diversiteit. Extremisten en racisten trekken deze waarden in twijfel.”

Vandaag is de oorlog in Gaza een van de grootste morele en politieke splijtzwammen. Israël ontving quasi wereldwijd steun na de gruwelijke terreuraanslag van Hamas op 7 oktober 2023. Dat kantelde met de vele burgerslachtoffers en aanhoudende destructie van de Palestijnse enclave in de reactie op de aanslag. De verontwaardiging groeide, zij het vooral maatschappelijk. Vanuit de bedrijfswereld bleef het veelal stil, uitzonderingen zoals ijsfabrikant Ben & Jerry’s nagelaten. 

Kantelen

Maar ook dat lijkt nu te kantelen. In mei riepen tien universiteiten in ons land op om het associatieverdrag met Israël te verbreken. Begin augustus doorbraken een groep Belgische vrouwelijke ondernemers de stilte. Onder de noemer ‘Raise Your Voice’ spreekt het collectief zich uit tegen de schending van mensenrechten in Gaza en roepen ze op tot sancties tegen de staat Israël. De groep ondernemers engageert zich ook om zelf geen zaken te doen met landen die het internationaal recht schenden. 

Ondernemen is meer dan winst maken. Het gaat om bouwen aan rechtvaardige, verdraagzame en diverse gemeenschappen. Als bedrijf maak je keuzes die je omgeving beïnvloeden.

"Ondernemen is meer dan winst maken. Het gaat om bouwen aan rechtvaardige, verdraagzame en diverse gemeenschappen. Als bedrijf maak je keuzes die je omgeving beïnvloeden", zo duidde initiatiefnemer Dewi Van De Vyver, CEO van Effex, het initiatief om ook vanuit de ondernemerswereld niet langer te zwijgen. Intussen tekenden meer dan 4.000 ondernemers en burgers de bijhorende petitie.

De keuze van leveranciers, klanten of andere partners waar je al dan niet mee samenwerkt, is inderdaad niet moreel neutraal. Met wie je zakendoet, vertelt ook iets over wie je legitimiteit geeft. Met wie je een relatie aangaat, van wie je producten koopt, aan wie je diensten levert, wiens geld je aanneemt, welk bedrijf - of bij uitbreiding welke economische regio’s - je helpt groeien. 

Neutraal

Veel ondernemingen proberen met goede intenties ‘neutraal’ te blijven om geen kant te kiezen. Dat is geheel begrijpelijk in een gepolariseerd conflict zoals in Israël. Maar in confrontatie met aanhoudend leed kan ook de neutrale positie gaan wringen. Wat betekent het om neutraal te zijn tegenover geweld, terreur of honger? Tot dat besef kwam onder meer toenmalig KU Leuven rector Luc Sels eind 2024. “Als militaire actie afglijdt naar regelrechte terreur, dan is absolute neutraliteit moeilijk te verdedigen”, schreef hij in een blog over de universitaire samenwerking met Israël. Stein Van Stichel, CEO van Upgrade Estate, uitte recent in een openhartige post op LinkedIn een gelijkaardige worsteling tussen neutraliteit en waardengedrevenheid. Over de samenwerking van zijn bedrijf met de Israëlische softwarespeler Monday.com schreef hij: “Onrechtstreeks gaat een deel van mijn budget naar een 'oog-om-oog / tand-om-tand'-oorlog.”

Het economisch boycotten van landen op nationaal niveau is een zaak voor de politiek. Maar dat ontneemt ondernemingen niet de morele verantwoordelijkheid om zelf bewuste keuzes te maken in internationale samenwerkingen. En dit op basis van de eigen waarden, morele intuïties en bedrijfseconomische realiteit. Of zwijgen daarin de juiste optie is, moet elke onderneming voor zich bepalen. Maar neutraal is het niet.

Om die reden spreekt Etion als beweging voor waardengedreven ondernemerschap zich ondubbelzinnig uit tegen elke vorm van mensenrechtenschending. Wereldwijd, en vandaag bij uitstek in Gaza.

Jochanan Eynikel, businessfilosoof Etion

Joke Vandepitte, voorzitter Etion

Gino Vijncke, CEO (chief enabling officer) Etion