Een literaire captcha

Een jury van 400 lezers en 400 Fnac-uitbaters bekroonde ‘C’était ça ou mourir’ van de Haïtiaans-Canadese schrijver Thélyson Orélien met de Prix du Roman Fnac 2026. Op Goodreads geeft 91% van de lezers de roman 4 of 5 sterren. De bestseller wordt omschreven als fantastisch geschreven en poëtisch.

Kort nadien maakte de Franse columnist Samuel Fitoussi (anoniem) bekend dat hij het werk door de AI-detector Pangram had laten controleren en dat het boek voor een zeer groot deel door AI zou zijn geschreven. In een reactie besloot de jury van een andere prestigieuze prijs waarvoor het boek geselecteerd was — de Prix Goncourt — om het boek te schrappen uit de longlist.

Orélien zelf ontkent de beschuldigingen en stelt dat het zijn staccato-schrijfstijl is waarop de AI-detectoren aanslaan. De zaak vertoont heel wat gelijkenissen met die rond de jonge Britse professor Jason Arday, die overleed nadat hij beschuldigd werd van plagiaat. Of Orélien nu wel of geen AI gebruikte, beide situaties zijn interessant.

Twee scenario’s

Stel dat het boek inderdaad geschreven is door een AI-chatbot of -agent. Dan is het bijzonder dat al die lezers en Fnac-uitbaters het zo mooi vonden dat ze het bekroonden met de Prix du Roman Fnac. Dat ook de jury van een nog prestigieuzere prijs het boek het overwegen waard vond én dat het al eerder prijzen won, maakt de zaak des te spectaculairder. AI zou dan blijkbaar in staat zijn om een literair meesterwerk te creëren waarbij uitgevers noch vakjury’s het verschil kunnen detecteren tussen mens en AI. Misschien is dit dan, in plaats van een plagiaatzaak, gewoon een goed voorbeeld van hoe mensen samen met AI ook prachtige zaken kunnen realiseren. Bovendien is het geruststellend dat een wereld waarin steeds meer door AI geschreven wordt niet noodzakelijk vol AI-rommel gaat zitten, maar dat we ook AI-pareltjes gaan zien. 

Laten we naar het alternatief kijken: het boek is niet door AI geschreven. In dat geval toont het aan welke een uitdaging het wordt om het onderscheid te maken tussen AI en menselijk werk. Het wordt op den duur moeilijk om aan te tonen dat we echt mensen zijn. Vandaag moeten we al dagelijks tientallen keren bewijzen dat we geen robot zijn door steeds ingewikkeldere captcha’s op te lossen. Maar als zelfs een poëtische roman schrijven die een vakjury overtuigt niet meer volstaat als bewijs, dan wordt het wel lastig om aan te tonen dat we mens zijn.

Als zelfs een poëtische roman schrijven die een vakjury overtuigt niet meer volstaat als bewijs, dan wordt het wel lastig om aan te tonen dat we mens zijn.

Mildheid

In de twee gevallen verdient de schrijver misschien een mildere aanpak. Ofwel is hij het literaire wonderkind dat met zijn migratieverhaal een prachtig boek heeft geschreven. In het andere geval is hij de eerste schrijver die samen met AI over zijn migratieverhaal een prachtig boek schreef. Het eerste maakt van hem een bijzondere schrijver, het tweede maakt van hem de eerste schrijver die met AI een echt literair werk kon maken. Allebei niet slecht natuurlijk.

P.S. Deze tekst werd honderd procent door een mens geschreven. Of dat hij beter door AI geschreven was, laat ik aan u over :-)