Big tech maakt van de strijd om AGI een nieuwe Koude Oorlog

Bedrijven beperken graag de regulering van hun eigen sector. Dat is nooit anders geweest. Meestal gebeurt dat door stil te lobbyen, onderzoek te subsidiëren of te waarschuwen voor het verlies van arbeidsplaatsen als de regulering doorgevoerd wordt. Maar de techbedrijven in Silicon Valley hebben nu een veel sterker wapen ontwikkeld. Enerzijds stellen ze dat AGI (Artificial General Intelligence) nabij is, het moment waarop AI-modellen slimmer worden dan de mens. 

Daarnaast spelen ze in op de toenemende geopolitieke spanningen tussen de grootmachten. Ze stellen de strijd om AGI voor als een nulsomspel, waarbij de grootmacht die dat doel het eerst bereikt, een niet meer in te halen voorsprong heeft, met alle gevolgen van dien voor economische en militaire competitie. Zo kunnen de techbedrijven zelf vervellen van monopoliehouders die gereguleerd en misschien wel opgebroken moeten worden naar de belangrijkste actoren voor de nationale veiligheid van het land.

Om daarin succesvol te zijn is het belangrijk dat AGI geen verre toekomstmuziek is. Sam Altman stelde al dat er in 2026 waarschijnlijk systemen op de markt komen die tot nieuwe inzichten kunnen leiden. Elon Musk stelde in 2024 een gelijkaardige timing voorop: “Als je AGI definieert als slimmer dan de slimste mens, denk ik dat we waarschijnlijk volgend jaar of binnen twee jaar zover zijn.” Door overheden te laten denken dat AGI een kwestie van enkele jaren, misschien zelfs enkele maanden is, ontstaat er een gevoel van hoogdringendheid. De overlegprocessen die bij democratische wetgeving horen, worden dan al snel afgedaan als een luxe die we ons niet kunnen veroorloven.

De techbedrijven beweren bovendien dat als wij er niet naar streven, de anderen het wel zullen doen, wat dramatische gevolgen zal hebben. Hier doet Eric Schmidt (ex-Google), zijn best: “Als de Verenigde Staten geen actie ondernemen, zullen ze hun leidende positie op het gebied van AI in het komende decennium waarschijnlijk verliezen aan China”, staat te lezen in een rapport van een door hem voorgezeten commissie uit 2021. De logica is duidelijk: als het Westen en de VS in het bijzonder, nu de ontwikkeling van AI gaat beperken of vertragen, dan wint China.

Overmoedige techbro’s

Of we inderdaad dicht bij AGI zitten, is niet duidelijk. Er zijn veel vragen over wat AGI juist zou betekenen. Zolang we dat niet duidelijk kunnen definiëren, kunnen we er alvast geen beleid op baseren. Melanie Mitchell van het Santa Fé instituut stelt dat veel uitlatingen van de techbro’s over AGI overmoedig zijn, niet het minst omdat de vergelijking van menselijke en technologische intelligentie vaak totaal verkeerd gemeten wordt.

Maar eigenlijk doet dat er niet toe. Zolang overheden geloven wat de techondernemers beweren en AGI zien als een wapenwedloop met andere grootmachten, werkt het argument. Want als je in een wapenwedloop zit met een andere grootmacht, dan ga je niet allerlei regels opleggen aan die wapenproducenten (in dit geval de techbedrijven), je gaat ze eerder geld toestoppen. Dat stelde ook Brad Smith, de voorzitter van Microsoft: “Als we alleen op particuliere kapitaalstromen kunnen rekenen, denk ik niet dat we genoeg middelen hebben om te concurreren met bedrijven die zwaar worden gesubsidieerd, zoals dat in China vaak gebeurt.”

Op die manier heeft big tech een hoge graad van medezeggenschap over de regulering (of het gebrek daaraan) van de eigen sector. Daardoor worden allerlei problemen niet aangepakt: concurrentievervalsend gedrag, desinformatie, de steeds groter wordende controle over het publieke debat, enzovoort. Alleen al de polarisering en desinformatie die de algoritmes op sociale media veroorzaken, zijn een bedreiging voor onze democratie.

Onder de mat geveegd

Door AI-ontwikkeling als een nulsomspel voor te stellen ontstaat een nieuwe Koude Oorlog. Zo sluiten we de deur voor internationale samenwerking over veiligheidsstandaarden. Zodra AI wordt gedefinieerd als een wapenwedloop met enorme gevolgen voor de nationale veiligheid, wordt samenwerken onmogelijk.

Zodra AI wordt gedefinieerd als een wapenwedloop met enorme gevolgen voor de nationale veiligheid, wordt samenwerken onmogelijk.

De geopolitieke competitie rond AI bestaat wel degelijk, en het is niet wenselijk om achterop te hinken. Maar dat mag geen argument zijn om de negatieve effecten van de technologiesector onder de mat te vegen. Een samenleving wordt niet weerbaarder door de machtigste bedrijven immuniteit te geven. Er moet een evenwicht gevonden worden, waarbij gerichte regelgeving wordt ingevoerd om de ergste gevolgen aan te pakken en tegelijkertijd ruimte te laten voor verdere ontwikkeling.

Als we ons democratisch toezicht op die bedrijven opgeven om een wedstrijd te winnen met als inzet een vaag idee als AGI, dan riskeren we die democratische principes, vrije markten en open samenleving te verliezen die ons onderscheiden van landen als China.