Veerkracht als strategie: lessen uit de Poolse economie

“In 2008 had Polen amper 0,8 procent economische groei. Toch keken de andere Europese lidstaten met jaloerse blik naar dat cijfer. Heel Europa kreunde onder de financiële crisis. Litouwen, om één andere lidstaat te noemen, zag in 2009 een krimp van bijna 15 procent. Dan is 0,8 procent groei een mirakel”, zo herinnert zich een diplomaat die in die tropenjaren in Warschau was gestationeerd. Het is één anekdote over de veerkracht van de Poolse economie. De voorbije dertig jaar toonde Polen zich als een heuse tijger. De Poolse economie is vandaag een robuuste ei-zo-na duizend miljard qua omvang. In het voorbije 2025 klokte de groei af op een fraaie 3,2 procent.

Balcerowicz, man met een plan

Eind 1989 wierp Polen het communistische juk van zich af. Het land kreeg een democratisch meerpartijensysteem, vrijheid van pers en meningsuiting, vrije vakbonden zoals het Solidariteit van Polens meest bekende snor: Lech Walesa. Om de amechtige staatseconomie om te bouwen tot een performante vrije markteconomie deed men een beroep op het Plan Balcerowicz, genoemd naar de politicus en economist. Dat fameuze Plan was een vuistdik handboek over ‘Hoe schep ik een vrije markt?’. 

De eerste jaren waren heftig. Staatsbedrijven werden verkocht en/of gesloten, veel mensen zaten zonder werk en kenden een armoedig bestaan in de grijze, zielloze woonblokken. Miljoenen Polen kozen voor arbeidsmigratie naar Duitsland, Ierland, Engeland, België, Frankrijk en Nederland. Tijdens een interview noemde een bekend politicus dat fenomeen heel terecht “de export van onze werkloosheid”. 

Dat Polen van toen is nauwelijks nog te herkennen. Dankzij onder meer een flinke instroom van Europees geld - alleen al in de lopende meerjarenbegroting is Polen met 139 miljard euro de grootste ontvanger van Europese subsidies - veranderde het land in sneltempo. Warschau is een bloeiende hoofdstad en overal in Polen zie je nu nieuwe snelwegen, supersnelle treinen, moderne luchthavens en ja, zelfs voetpaden, speelpleintjes en nieuwe schoolgebouwen. Daarnaast zijn er uiteraard ook de gigantische investeringen van de lokale en internationale privésector, denk aan het Vlaamse Ghelamco en de terechte slogan “Building the skyline of Warsaw”.

Die ijzersterke economie doet de Amerikaanse politicoloog George Friedman besluiten dat Polen op termijn de rol van economische motor in (Centraal-)Europa van Duitsland kan overnemen.

Die ijzersterke economie doet de Amerikaanse politicoloog George Friedman in zijn lezenswaardig en inspirerend boek ‘The next 100 years- a forecast for the 21st Century’ besluiten dat Polen op termijn de rol van economische motor in (Centraal-)Europa van Duitsland kan overnemen. Want, aldus Friedman, de Duitse economie is nog steeds omvangrijk maar ze is de dynamiek kwijt die ze de voorbije twee eeuwen toonde. 

Polen, regionaal leider

Ook in de geopolitiek eist Polen, als grootste en belangrijkste land van de 'nieuwe lidstaten' in het oosten, een steeds belangrijker rol op. Polen vormt samen met Frankrijk en Duitsland de 'Weimar triangel', waar de drie machten regelmatig de violen gelijkstemmen over Oekraïne. Daarnaast is er het 'Driezeeëninitiatief' voor overleg over politieke en economische kwesties, met als leden de twaalf EU-lidstaten langs de Oostzee, Zwarte Zee en Adriatische Zee: Bulgarije, Kroatië, Tsjechië, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Oostenrijk, Polen, Roemenië, Slovakije en Slovenië. Als belangrijkste en stichtend lid (samen met Kroatië in 2016) speelt Polen hier de eerste viool.

Tijdens de vorige regering, toen Polen acht jaar lang werd geleid door de conservatieve partij Recht en Rechtvaardigheid, was de relatie met 'Brussel' danig bekoeld. Polen zat toen om de haverklap op ramkoers met de Europese Unie over uiteenlopende onderwerpen, variërend van het ondergraven van de rechtsstaat, het inperken van holebirechten tot aanvallen tegen kritische media.

Vandaag liggen de kaarten anders. Premier Tusk is een overtuigd voorvechter van de Europese Unie. Hij was in een vorig leven - van eind 2014 tot de zomer van 2017 - voorzitter van de Europese Raad, en zijn Polen is een loyaal lid van de Unie. Polen loopt trouwens helemaal voorop, samen met de Balten, als het gaat om steun aan buurland Oekraïne tegen de Russische agressie. In tegenstelling tot pakweg NAVO-baas Mark Rutte neemt Tusk geen blad voor de mond in kritiek tegen de Amerikaanse president Trump. In de clash over Groenland tussen Trump en Europa half januari zei Tusk: “Kruiperigheid, concessies en het tonen van zwakte zijn geen effectieve methoden. Dan worden wij niet gerespecteerd.”

NAVO

Zo kritisch als Tusk is tegenover Trump, zo betrouwbaar is hij als partner in de NAVO. Een voorbeeld: de meeste Europese NAVO-leden slagen er niet in om veel extra geld bijeen te brengen voor het leger. Polen echter besteedt nu al vlotjes 4 procent van het BNP aan defensie, zoals de Amerikanen vragen.

Die loyale Poolse vriendschap heeft geopolitieke wortels. Veel Polen, zeker de zestigers van de generatie van Tusk, herinneren zich met dankbaarheid de rol die de Amerikaanse president Reagan speelde, samen met de Britse premier Thatcher en de Poolse Paus Karol Wojtyla, in het verslaan van het communisme.

Glazen bol

Terug naar 'The next 100 years' van politicoloog George Friedman. Hij voorspelt dat tegen 2050 Turkije, Japan en Polen dé nieuwe grootmachten zullen zijn. In het geval van Polen zal Rusland er alles aan doen om die nieuwe grootmacht te counteren. In de woorden van Friedman: “Rusland herstelt zijn oude invloedssfeer en zal oprukken langs de grote noordelijke Europese vlakte. Met zulk een offensief zal Rusland onvermijdelijk de door Amerika geleide NAVO uitdagen in de Baltische staten Estland, Letland en Litouwen en ook in Polen. Er zullen in deze tijden andere punten van frictie aan de orde zijn, maar deze nieuwe koude oorlog zal het belangrijkste conflict zijn.”

Wil je het allemaal zelf mee ontdekken? Schrijf je dan als de bliksem in voor de vierdaagse Etion Belevingstrip naar Polen. Er zijn nog een paar plaatsen vrij. Meer info & inschrijven.