Grens tussen handel en oorlog is vervaagd

Handelsbeleid werd decennia behandeld als een aparte silo, los van defensie of binnenlandse regelgeving. Die tijd is definitief voorbij. In 2025 zagen we hoe beleidsdomeinen volledig met elkaar verstrengeld raakten. Handelstarieven zijn niet langer slechts een instrument om de handelsbalans te corrigeren. Het zijn breekijzers geworden voor totaal andere doelstellingen. Wat de Chinezen al jaren doen, is mainstream geworden.

Het duidelijkste voorbeeld zagen we toen de Amerikaanse president Donald Trump dreigde met importtarieven op Europese auto’s om de Europese techregulering tegen te houden. Veiligheidsbeleid, technologie en handel zijn één diffuus speelveld geworden.

In die hyperverbonden wereld blijft een conflict nooit beperkt tot twee spelers. Een klap die Washington uitdeelt aan Peking, is voelbaar in de haven van Antwerpen en op de akkers in Brazilië.

Neem de ‘sojacarrousel’ van dit voorjaar. Toen de handelsoorlog tussen de VS en China escaleerde, stopte China abrupt met de aankoop van Amerikaanse sojabonen. Het gevolg? Peking kocht massaal soja in Brazilië, waardoor de prijzen van Zuid-Amerikaanse soja de hoogte in schoten. De Europese Unie, altijd op zoek naar goedkope grondstoffen, vulde het gat en werd plots de grootste afnemer van goedkope Amerikaanse sojabonen. Tegelijk sloeg de slinger de andere kant op voor vlees. Omdat China minder Amerikaans varkensvlees kocht, stegen de orders voor Europese varkensboeren.

Het illustreert dat in een geglobaliseerde economie ‘ontkoppelen’ bijna onmogelijk is. De stromen worden niet gestopt, ze worden alleen omgeleid.

Ultimatums

De diplomatieke taal van 2025 was er een van ultimatums. Trump regeerde per decreet en per tweet, waarbij de dreiging vaak belangrijker was dan de uitvoering. Trump bedreigde de EU eerst met een tarief van 20 procent op alle import, later was er de impliciete dreiging om de steun aan Oekraïne stop te zetten of de dreiging om landen uit de NAVO te zetten als ze minder dan 5 procent van hun bruto binnenlands product uitgeven aan defensie.

Af en toe werd de druk van de ketel gehaald met een akkoord. Maar vergis je niet: het waren geen traditionele vrijhandelsakkoorden gebaseerd op wederzijds voordeel. Het waren vormen van managed trade - staatsgeleide handel.

Het pact tussen Europees Commissievoorzitster Von der Leyen en Trump van juli is daarvan het schoolvoorbeeld. De EU kocht haar veiligheid en markttoegang af door toe te zeggen voor 750 miljard dollar aan lng (vloeibaar gas) te kopen in de VS. De marktvraag deed er niet toe: dit was een politieke quotadeal om vergelding te voorkomen. Het voorkwam niet dat Trump al snel met nieuwe dreigementen kwam aanzetten.

Door de handelsspanningen is de wereldeconomie niet minder geglobaliseerd, maar wel inefficiënter, duurder en complexer.

Al die spanningen hebben geleid tot een massale logistieke reorganisatie. De directe lijnen tussen China en de VS leken gedeeltelijk doorgesneden, maar de goederen vinden hun weg via ‘connectoreconomieën’ als Mexico en Vietnam. Het resultaat is een wereldeconomie die niet minder geglobaliseerd is, maar wel inefficiënter, duurder en complexer. Schepen varen om, goederen worden 'omgelabeld' en aanvoerketens worden politiek in plaats van economisch geoptimaliseerd.

Onbetrouwbaar

De Verenigde Staten zijn paradoxaal genoeg alomtegenwoordig én afwezig. Ze grijpen overal in met sancties en tarieven, maar trekken zich ideologisch terug uit hun rol als natie die stabiliteit garandeert.

Vroeger waren de VS onvoorspelbaar, vandaag is Trump onbetrouwbaar. Bondgenoten hebben geleerd dat een handtekening onder een verdrag niets waard is als de politieke wind draait. Economische stromen worden meer dan ooit openlijk als wapen ingezet. Interdependentie, ooit gezien als een garantie voor vrede, is een kwetsbaarheid geworden.

In dat nieuwe krachtenspel staat de Europese Unie zwak. Een permanente carrousel van Europese delegaties reisde afgelopen jaar naar Washington om te smeken om uitzonderingen op tarieven, uitstel van sancties, of blijvende steun aan Oekraïne. Zo verzwakt Europa zich op lange termijn.

China daarentegen toonde zijn tanden. Peking reageerde niet met smeekbedes maar met vergelding: de exportstop van zeldzame aardmetalen legde delen van de Amerikaanse techindustrie en defensieproductie lam. Europa zocht compromissen om erger te voorkomen, China sloeg terug. Dat laatste werkte beter.

Maar er zijn grenzen aan wat je als eenzame supermacht kan realiseren. De inflatie in de VS is door de eigen tarieven gestegen en de Amerikaanse boeren begonnen te morren toen hun exportmarkten opdroogden.

Uiteindelijk dwingt de realiteit van de wederzijdse afhankelijkheid zelfs Trump tot pragmatisme. De deals met onder andere China tonen aan dat je de wereld wel kan proberen te breken, maar dat de scherven uiteindelijk ook in eigen vlees snijden. De wereld is niet ontkoppeld, maar is veranderd in een vechtkooi waar iedereen aan elkaar vastgeketend blijft. Het is een gevaarlijker, duurder en cynischer systeem geworden, maar echt ontsnappen is voorlopig voor niemand een optie.