Bedrijven, haal de bordjes weg

Dat de Amerikaanse president opnieuw de aandacht zou kapen op het jaarlijkse World Economic Forum in Davos viel te verwachten. Toch was het vooral de speech van de Canadese premier Mark Carney die blijft hangen en viraal ging. Met een vlammend pleidooi tegen brutale machtspolitiek, nodigde Carney bereidwillige middelgrote landen uit tot samenwerking gebaseerd op waarden zoals mensenrechten, duurzaamheid en soevereiniteit. Maar waar volgens hem middelgrote landen zoals Canada echt het verschil mee kunnen maken, is eerlijkheid.

De macht van de machtelozen

Carney verwees in zijn speech naar een tekst van de voormalige Tsjechische president Václav Havel. In de macht van de machtelozen stond hij stil bij de vraag waarom onderdrukkende systemen zoals het communisme zo lang standhielden. Het antwoord ligt niet in de overtuigingskracht van het systeem zelf, maar in de bereidheid van iedereen om te doen alsof het de waarheid is. Zoals de groentehandelaar die elke dag een bordje uitstalt dat zijn loyaliteit met de macht uitdrukt: Proletariërs allerhande verenigt u!

De grootste bedreiging voor machthebbers ligt dan ook in de brute eerlijkheid van de machtelozen die zich hier niet langer bij neerleggen. De winkelier die het bordje niet meer uithangt, de burger die de ‘alternatieve waarheden’ van de overheid niet meer herhaalt, de zwarte vrouw die niet langer haar plaats afstaat aan de witte man. Kleine gebaren die weigeren om ‘in de leugen te leven’, zoals Havel het noemde.

Bordjes

In een context waarin internationale samenwerking en multilaterale afspraken steeds meer illusies blijken, is het volgens Carney tijd om de bordjes opnieuw weg te halen. Het viel op dat hij niet alleen landen daartoe opriep, maar ook bedrijven aanspoorde de kloof tussen ‘retoriek en realiteit’ te benoemen. Wat kunnen bedrijven dan juist doen?

Vooreerst kunnen bedrijven ook hun bordjes weghalen. Door alle ‘ja maars’ en whataboutisms tegenover brutale machtspolitiek achterwege te laten.

Vooreerst kunnen bedrijven ook hun bordjes weghalen. Door alle ‘ja maars’ en whataboutisms tegenover brutale machtspolitiek achterwege te laten. Het is hemeltergend hoeveel bedrijfsleiders met meel in de mond blijven spreken als ze geconfronteerd worden met het steeds radicalere gedrag van de Amerikaanse overheid en de techreuzen. Tijdens de eerste ambtstermijn van Trump vormden grote bedrijven regelmatig een tegengewicht tegen zijn extreme maatregelen, zoals na de moslimban en na de lauwe reactie van de president op een extreemrechtse aanslag in Charlottesville. Waar blijft de reactie nu? Speak up! 

Daarnaast kunnen bedrijven helpen om nieuwe bordjes te plaatsen. Door wél nog te kiezen voor een duurzaam en ethisch ondernemerschap. Door waar nodig wél nog een onderbouwd diversiteitsbeleid te voeren. Door internationale afspraken en regels wel te respecteren en dit gezamenlijk uit te dragen als een soort corporate coalition of the willing. 

Waardenrealisme

Tot slot kunnen ze de houding overnemen die onder andere Canada en Finland voortaan vooropstellen: ‘waardengedreven realisme’. Enerzijds principieel blijven op enkele rode lijnen en kernwaarden zoals nationale soevereiniteit. Het Europese antwoord op de Groenlandkwestie was daar een voorbeeld van. Anderzijds een pragmatisch realisme vooropstellen vanuit het besef dat niet iedereen (meer) dezelfde waarden deelt.

In de schade die bedrijven bereid zijn te ondergaan in hun keuzes, schuilt ook het belang dat ze hechten aan de waarden die ze willen beschermen.

Voor bedrijven kan waardenrealisme concreet inhouden dat ze een sterk eigen waardenkader koppelen aan het ontwikkelen van dilemma- en onderhandelingsvaardigheden. Daar ligt ook een kans: in de schade die bedrijven bereid zijn te ondergaan in hun keuzes, schuilt ook het belang dat ze hechten aan de waarden die ze willen beschermen.