Hoe waardevol zijn disruptieve innovaties?

De term ‘disruptie’ tiert welig in de media en managementwereld. Oorspronkelijk verwees de term naar innovaties die, in het aanboren van nieuwe markten, bestaande waardeketens vernietigen. Vandaag  staat het begrip symbool voor agressieve innovatie. Voor producten en diensten die radicaal nieuwe oplossingen brengen en zo markten en zelfs samenlevingen doen kantelen.

Nieuwe behoeftes

Disruptieve innovaties zijn niet zozeer productverbeteringen, maar innovaties die nieuwe behoeftes en zo nieuwe markten creëren. Denk aan de invloed die de pc heeft gehad op de manier waarop we werkten, speelden en communiceerden. Of de impact van de smartphone, die een geheel nieuwe markt op gang bracht met applicaties die ons het leven makkelijker of leuker moeten maken.

In een kritisch stuk vraagt de Nederlandse filosoof Rutger Bregman zich af waar het echter allemaal toe dient (‘De Correspondent’, 4 maart 2015). Welke Grote Uitdagingen bekampen nieuwe (hippe) start-ups met hun disruptieve technologieën? Welke maatschappelijke meerwaarde hebben ze te bieden? De start-ups die vorig jaar in Nederland het meeste geld ophaalden, beloven wat hem betreft niet veel goeds: een pizza-bestelsite, goedkope vakanties en een online betaalsysteem.

Bregman heeft een punt in die zin dat bekende disruptieve spelers (zoals Uber of AirBnB) soms weinig kritisch worden bekeken. Het lijkt soms dat alles wat uit Silicon Valley komt of in een app-vorm bestaat wereldverbeterend is. Het valt te betwijfelen of een applicatie die je sneller pizza laat bestellen, dat zal doen. Er bestaan vandaag zelfs applicaties die door permanente monitoring van je leef- en eetgewoontes de impact op je levensduur berekenen. Of je ook ziek wordt van de stress die dit teweeg brengt, is niet bekend.

Maatschappelijke meerwaarde

Toch mogen we de creatieve kansen van organisaties die een geheel andere ‘disruptieve’ werkwijze hebben, niet onderschatten. In 2014 haalde ‘The ocean clean-up’ van de 17-jarige Nederlander Boyan Slat 2 miljoen dollar binnen via crowdsourcing. Door slim in te spelen op oceaanstromen wil deze start-up de oceanen vrijmaken van de enorme hoeveelheden plastic afval. In eigen land haalde de Gentse starter Bubble Post in 2014 één miljoen euro op. Het bedrijf verzorgt duurzaam en efficiënt transport in stadskernen. Het Antwerpse Tapazz ontwikkelde een app die particulieren toelaat wagens te huren en te verhuren aan anderen. Het kan het wagenbezit in stedelijke omgevingen reduceren.

Net zoals klassieke spelers kunnen disruptieve start-ups maatschappelijke meerwaarde bieden. Ze hebben ook een groot voordeel ten opzichte van gevestigde waarden: zowel in hun interne organisatie als in hun strategie kunnen ze zich precies afstemmen op wat de samenleving nodig heeft. Ze moeten zich geen zorgen maken over veranderingsprocessen of verduurzaming van oude productieprocessen. Ze kunnen zich hier van bij de start naar richten.

Door de toegankelijkheid van informatie, de directe digitale connectie met een consumentennetwerk en de relatief lage ontwikkelingskosten van technologie kunnen er steeds makkelijker nieuwe bedrijfjes worden opgericht die het anders en beter doen. Sommige met een snellere pizza-service, andere met duurzamere mobiliteit. Aan de consument om te beslissen wat echt waardevol is.