Het Opnieuw Normaal

Opinie van Jochanan Eynikel

Anderhalf jaar na het uitbreken van de grootste gezondheidscrisis in 100 jaar lijkt het leven zich voluit terug op gang te trekken. Volle festivalweides, voltijds onderwijs, gevulde pinten aan de toog en — helaas — opnieuw vollere wegen. Het nieuwe normaal lijkt steeds meer op het oude normaal. Of nog niet helemaal. Veel zaken gaan nog gepaard met maatregelen zoals mondmaskers in winkels of het Covid Safe Ticket voor grotere evenementen. Het is niet ondenkbaar dat bij een nieuwe besmettingsgolf ook kleinere bijeenkomsten met een covid-check zullen gepaard gaan. En hoewel we ons twee jaar geleden nooit hadden kunnen voorstellen dat we een certificaat zouden nodig hebben om een concert bij te wonen, wijst dit nog niet op een fundamenteel nieuwe normaliteit.

Wat is normaal?

‘Normaal’ gaat over wat overeenstemt met de geldende normen. Normaliteit is dus afhankelijk van een gemeenschappelijke standaard. Wat daar van afwijkt, is abnormaal. Zoals abnormale bloedwaarden of een abnormaal natte zomer in vergelijking met vorige jaren. Ook moreel gezien bestaat er een vorm van normaal, al is die veel minder scherp af te bakenen. Toch zijn er duidelijke gevallen waarover weinig discussie bestaat. Taboes geven aan waar die liggen. Naaktheid in het openbaar wordt zelden normaal beschouwd. En zowel in geïndustrialiseerde landen als geïsoleerde jagers-verzamelaarsculturen wordt incest als afwijkend van de norm beschouwd. Wat helaas niet wil zeggen dat het niet even wijdverspreid voorkomt.

Regels kunnen snel veranderen. Dat hebben we aan de lijve ondervonden tijdens de coronacrisis. Morele normen zijn ook veranderlijk, maar veel langzamer. Denk aan de normalisering van abortus of euthanasie ten opzichte van enkele decennia geleden. Of denk aan de ‘abnormalisering’ van gedrag, zoals roken in publieke ruimtes, of zelfs van taalgebruik, zoals de term ‘gehandicapte’ of ‘neger’.

“Zowel in de moeite die velen hadden met die regels als in de vreugde om de herwonnen vrijheid, herkent men wat we echt normaal vinden: vrijheid, sociaal contact, spontaniteit.”

Het zijn dus niet zozeer de regels maar de heersende waarden en normen die de normaliteit bepalen. De coronacrisis lijkt daar niet veel aan veranderd te hebben. Integendeel, de regels waren juist nodig omdat normaal gedrag – zoals sociaal contact – de publieke gezondheid in gevaar bracht. Zowel in de moeite die velen hadden met die regels als in de vreugde om de herwonnen vrijheid, herkent men wat we echt normaal vinden: vrijheid, sociaal contact, spontaniteit. Er zouden vandaag geen covid-passen nodig zijn mocht er fundamenteel iets veranderd zijn aan ons mens-zijn zoals in de behoefte aan cultuur, verbondenheid en reisplezier.

Niets veranderd?

Betekent dit dat er vandaag dan niets veranderd is? Uiteraard is dat wel zo. Er gelden nog behoorlijk wat maatregelen, zoals de mondmaskerplicht in winkels en het verbod op verre reizen. Maar ook die zullen grotendeels verdwijnen of afzwakken. Wat dan overblijft zijn individuele keuzes. Die zullen vaak dezelfde zijn als vroeger — zie de files en de feestjes — en soms anders zijn. Niet zozeer omdat de waarden en normen veranderd zijn, maar omdat men op sommige vlakken nieuwe opties heeft om hiernaar te leven.

Zo willen vele werkenden die tijdens de pandemie het thuiswerken ontdekten dat ook vandaag verderzetten (of toch gedeeltelijk). Als telewerk al een ‘nieuw’ normaal is – het was al lang voor corona in opmars – is dat vooral omdat waar dit nog niet kon, de beperkingen of het wantrouwen ten opzichte van thuiswerk zijn afgenomen. Het is niet zo dat die behoefte voorheen niet bestond. De ‘personalisering’ van werk — flexibele uren, zelfsturend en resultaatsgericht werken — is al vele jaren onderdeel van ‘Het Nieuwe Werken’.

Dat zakenreizen vandaag letterlijk nog niet van de grond komen, is deels ook het gevolg van nieuwe keuzemogelijkheden. Er zijn natuurlijk nog de reisbeperkingen, maar tegelijk ontdekten bedrijven het voorbije anderhalf jaar technologische alternatieven voor het reizen, zoals videoconferenties. In het streven naar efficiëntie en kostenbesparing – allesbehalve nieuw in de bedrijfswereld – creëert nieuwe technologie ook nieuwe keuzes voor bedrijven. Voor welke activiteiten is een reis aangewezen, voor welke volstaat een online contact?

De pandemie zelf is dus allerminst een nieuw normaal. De geleidelijke terugkeer van het Opnieuw Normaal wijst uit dat de voorbije anderhalf jaar vooral een lange periode van abnormaliteit was. Waar het echt om gaat, blijkt voorlopig niet veel veranderd.