Had Vlaanderen evenveel bomen als wetten, we waren de Ardennen

Auteur: 
Rik De Wulf

Als negen bomen negen jaar bij elkaar staan, dan heb je een bos. Er zijn nog zekerheden in het leven. Daar zorgen wetten voor. Al eens overwogen om een deel van je bedrijfsterrein, dat voor onbepaalde duur geen actieve bestemming heeft, als groenzone te voorzien?

Een daadwerkelijke vorm van maatschappelijke betrokkenheid als bedrijf. Applaus uit menige hoek: je medewerkers, je buurt, en niet in het minst de lokale overheidsdiensten. Ze staan immers in voor milieubeheer. Alvorens te juichen toch even dit: vanaf het genoemde bomenaantal (negen, dus) val je onder het bosdecreet.

Bosbeheer

Een waslijst aan regels en voorschriften wordt plots je deel. Bosbeheer heet dat. Bedacht door dezelfde overheid. Met als meest indringende maatregel: het verlies van de vrije beschikking over je terrein, wanneer je het opnieuw actief wil aanwenden voor je bedrijfsactiviteit. Tenzij je in vervangbos voorziet. Begrijpelijk dat je toch twee keer nadenkt, alvorens de eerste spade in de grond te steken. Waar zijn we als samenleving mee bezig?

Je persoonlijke intentie om je maatschappelijke verantwoordelijkheid op te nemen, door bij te dragen aan een leefbare omgeving (het aanleggen van een bos), zien we afgeremd door een regelsysteem dat bepaalt wat maatschappelijk verantwoord is (het behoud van bomen). Een merkwaardige paradox die tot nadenken stemt.

Merk het belangrijke taalkundige verschil op tussen ‘verantwoord’ en ‘verantwoordelijk’. ‘Verantwoord’ gaat om het voldoen aan een bepaalde minimumgrens. Daarbij gaat het erom anderen (directe betrokkenen en bij uitbreiding de samenleving) geen schade toe te brengen. ‘Verantwoordelijkheid’ sluit meer in. Het is antwoord geven aan een oproep om bij te dragen aan een betere samenleving.

Niet schaden, en dus verantwoord bezig zijn, is in grote mate afdwingbaar. Het is het spel van wet- en regelgeving, dat we zo goed kennen. Het gaat om beïnvloeding van gedrag van buitenaf. Het stimuleren van verantwoordelijkheid is veel minder afdwingbaar. Dat is een heel ander spel, met veel minder regels. Het gaat om het inspireren tot gedrag dat van binnenuit komt. Je kiest voor iets, omdat je het wil, niet omdat iets of iemand het je oplegt.

Wetten en waarden

Natuurlijk hebben we beide nodig. Wetten zijn krachten van buitenaf. Waarden zijn krachten van binnenuit. Maar we moeten beseffen dat met meer regels die van buitenaf een ondergrens bewaken, we geen duurzame toekomst scheppen. Dat is overigens niet alleen van toepassing in de samenleving, maar ook in onze bedrijven zelf.

Het echte antwoord op de fundamentele vragen waar we voor staan ligt in de verbinding tussen het ‘zijn’ en het ‘doen’. In de kracht die ontstaat vanuit een innerlijk weten (een ge-weten) van wat goed is voor mezelf, voor de anderen én voor het grotere geheel. Want hoe meer wetten we toevoegen, hoe minder aandacht naar het innerlijk weten gaat. En hoe minder we handelen vanuit innerlijk weten, hoe meer behoefte aan extra wetten.

Dit is een oproep om er met de grootste alertheid over te blijven waken dat elk systeem dat we creëren in een poging de werkelijkheid aan te sturen, op welk niveau ook, steeds blijft wat het is: een middel. Geen doel. Laat ons de essentie voor ogen houden en evalueren of onze beleidsinstrumenten ons dichter brengen, of er ons op een of andere gekke manier van verwijderen. Een kwestie van steeds het bos te blijven zien, hoeveel bomen het ook mag tellen.