De burger is al opgevoed, nu de consument nog

Auteur: 
Rik De Wulf

Steeds meer mensen beseffen dat we anders zullen moeten gaan denken, willen we een leefbare wereld nalaten aan onze kinderen. Nooit was dit bewustzijn groter.

Bewuste levensstijl

En die nieuwe wereld zal niet uit de hoge hoed van technologische vernieuwingen komen. We zullen het niet halen met zonnecellen, windmolens of elektrische auto’s, maar eerder uit de bereidheid van mensen om zich te bezinnen over hun eigen diepste overtuigingen.

Die groeiende, bewuste levensstijl van steeds meer mensen is bemoedigend. We zien het ook in de bestuurs- en managementkamer van steeds meer ondernemingen. Leiders die een integrale verantwoordelijkheid opnemen: economisch, sociaal en spiritueel.

Faire prijs

Maar die burger is ook consument: een persoon met een behoefte en een bankkaart. Dat is vreemd genoeg niet dezelfde persoon. We zijn in een lagekostenmaatschappij terechtgekomen. Die consument wil de hoogst mogelijke kwaliteit voor de laagst mogelijke prijs. Maar hoe bereid is die klant om een faire prijs te betalen voor een kwaliteitsvol product dat op een eerlijke manier tot stand is gekomen? Dat ergens in die waardeketen iets of iemand de prijs betaalt — hetzij de textielarbeider in een confectieatelier in Bangladesh, hetzij de varkensboer in onze Polders, hetzij de klant die zichzelf beduvelt met valse kwaliteit — dat zal hij niet geweten hebben.

Bedrijven staan in de kijker. Als burger verlangen we dat ze waardengericht ondernemen. We vragen fair play van ze, in elke relatie en transactie. We zijn kritisch over de manier waarop producten tot stand komen. Maar als consument kopen we onbeschroomd die jeans van enkele euro’s, of die kip in de supermarkt die voor de gevraagde prijs daar nooit op een gezonde manier kan zijn aanbeland.

Toegegeven, we krijgen geen goed voorbeeld. Als onze overheid een aanbesteding uitschrijft, kijkt ze enkel naar de prijs. De goedkoopste wint. Vraagt de overheid naar de manier waarop aanbieders in hun bedrijfsactiviteit te werk gaan? Nauwelijks. Hoe waardengedreven ze zijn? Nooit.

Bedrijven als brandpunt

Vanwaar zal de verandering in mindset komen? Bottom-up? Een meer kritische houding van de burger-consument kan iets in beweging zetten. Top-down? Wanneer de overheid een coherent voorbeeld geeft. We zien vernieuwende kracht vooral op de plaats waar de twee bewegingsrichtingen samenkomen: in onze ondernemingen.

Daar vinden we de scheppende kracht. Daar zit motivatie voor het goede, daar werken mensen samen, en is leiderschap aanwezig. In dat brandpunt bundelt de energie van economisch en sociaal kapitaal om nieuwe wegen in te slaan.

Betekenisvolle minderheid

Het is een bekende wetmatigheid dat een nieuwe manier van denken in een samenleving ingang vindt van zodra een betekenisvolle minderheid van 10 tot 15% een andere koers gaat volgen. Dat wil zeggen dat zo’n kritische massa van sleutelpersonen voldoende kan zijn om een nieuw, duurzaam kapitalisme uit te bouwen.

In die bedrijven zal een steeds grotere kern van burgers er ofwel klant, medewerker, investeerder… zijn. Ze zijn al met velen. Maar niet met genoeg. De duale burger-consument-houding is een aanwijzing dat we ons in een periode van overgang, ja ook van verwarring bevinden. Er is nog een weg af te leggen. Maar de mogelijkheden tekenen zich af.